Ukrajinski general upozorava: Rusija preko Dodika može otvoriti „drugi front“ u BiH
Dok je pažnja evropskih zemalja i NATO-a prvenstveno usmjerena na rat u Ukrajini, Zapadni Balkan bi mogao postati novo područje pritiska Moskve na Zapad, smatra ukrajinski sigurnosni stručnjak i general-major u rezervi Mykola Zentsov.
U analizi objavljenoj za ukrajinsku državnu novinsku agenciju Ukrinform, Zentsov Bosnu i Hercegovinu opisuje kao jednu od posebno osjetljivih tačaka u Evropi. Prema njegovoj procjeni, politička kriza u BiH mogla bi imati posljedice koje bi daleko prevazilazile granice zemlje.
„Dok je pažnja Zapada prikovana za rat Rusije protiv Ukrajine, na Balkanu se formira još jedno potencijalno žarište nestabilnosti. Događaji u Bosni i Hercegovini sve više izlaze iz okvira unutrašnje političke krize i poprimaju značaj za cjelokupnu evropsku sigurnost“, navodi Zentsov.
Važno je naglasiti da dio njegovih tvrdnji o ruskom političkom, obavještajnom i informacijskom djelovanju u regionu nije nezavisno potvrđen te ih treba posmatrati kao njegovu sigurnosnu procjenu.
„Drugi front“ za destabilizaciju Evrope?
Zentsov smatra da aktuelna politička previranja u BiH treba posmatrati u širem kontekstu odnosa Rusije i Zapada.
Prema njegovom tumačenju, ozbiljnija kriza na Balkanu mogla bi prisiliti Evropsku uniju i NATO da dodatno usmjere pažnju i resurse prema ovom području.
„To što civilni posmatrači nazivaju još jednim političkim zaoštravanjem na Balkanu, jezikom obavještajnih službi predstavlja klasičnu operaciju utjecaja usmjerenu na otvaranje ‘drugog fronta’ destabilizacije NATO-a i Evrope u cjelini“, tvrdi Zentsov.
Autor podsjeća i na historijsku osjetljivost Balkana, navodeći da su lokalni politički sukobi više puta u prošlosti prerastali u mnogo šire krize.
Upozorenje zbog slabljenja državnih institucija
Zentsov posebnu pažnju posvećuje složenom političkom sistemu Bosne i Hercegovine uspostavljenom nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma.
BiH čine dva entiteta, Federacija BiH i Republika Srpska, dok Brčko distrikt ima poseban status. Na državnom nivou postoje zajedničke institucije.
Prema Zentsovu, takav sistem omogućio je tri decenije bez novog oružanog sukoba, ali istovremeno ostavlja prostor za političke blokade i pokušaje slabljenja državnih institucija.
U tom kontekstu posebno izdvaja Milorada Dodika i njegove dugogodišnje političke odnose s Moskvom i ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom.
„Salami secesija“ kao mogući model
Jedna od centralnih Zentsovljevih tvrdnji jeste da ruski interes, prema njegovoj procjeni, ne mora podrazumijevati trenutno proglašenje nezavisnosti Republike Srpske.
Umjesto toga govori o takozvanoj „salami secesiji“, odnosno postepenom slabljenju državnih institucija kroz niz pojedinačnih poteza.
„Ruske specijalne službe razvile su na teritoriji Republike Srpske infrastrukturu podrške takozvanoj salami-secesiji – postepenom ograničavanju suvereniteta umjesto jednokratnog proglašenja nezavisnosti“, tvrdi ukrajinski general.
Zentsov upozorava i na mogućnost ponovnog otvaranja pitanja zasebnih oružanih struktura Republike Srpske.
Bosna i Hercegovina je, međutim, nakon reforme odbrane uspostavila jedinstvene Oružane snage BiH i državnu komandnu strukturu. Eventualno stvaranje novih entitetskih vojnih struktura predstavljalo bi ozbiljan udar na postojeći sistem odbrane i pravni poredak zemlje.
Tvrdnje o ruskim kampovima i obuci
U svojoj analizi Zentsov se osvrće i na ranije istrage o navodnim kampovima za obuku u regionu.
Regionalni i moldavski novinari ranije su istraživali slučajeve u kojima su, prema svjedočenjima učesnika i navodima moldavskih vlasti, pojedinci prolazili obuku povezanu s planovima za izazivanje nereda.
Jedan od učesnika spominjao je obuku na području Republike Srpske, a zatim i u istočnoj Srbiji.
Zentsov tvrdi da postoji i šira mreža radikalnih struktura.
„Pod pokrićem pravoslavnih bratstava, motociklističkih klubova i sportskih organizacija stvorena je mreža radikala koji su prošli obuku kod ruskih instruktora i spremni su za oružane provokacije“, navodi on.
Ove tvrdnje, međutim, treba posmatrati u kontekstu njegove analize i ne predstavljaju potvrđene činjenice o postojanju takve mreže u BiH.
Ruski utjecaj i cyber napadi
Zentsov upozorava da ruski utjecaj u regionu nije ograničen samo na politiku.
Posebno spominje informacijsko djelovanje, cyber aktivnosti i obavještajne operacije.
Beogradski Centar za bezbjednosnu politiku ranije je bio meta sofisticiranog cyber napada koji je povezan s grupama Midnight Blizzard i Forest Blizzard, koje zapadne sigurnosne institucije povezuju s ruskim obavještajnim strukturama.
Prema navodima iz analize, napadači su nakon kompromitovanja sistema tokom približno mjesec dana više od 28.000 puta pristupili e-mailovima i internim dokumentima organizacije.
Zentsov se osvrće i na Rusko-srpski humanitarni centar u Nišu. Iako je njegova zvanična svrha saradnja u oblasti vanrednih situacija, zapadni zvaničnici i analitičari ranije su izražavali sumnje da bi centar mogao imati i obavještajnu funkciju. Rusija i Srbija takve tvrdnje odbacuju.
Uloga Srbije i koncept „srpskog sveta“
Prema Zentsovu, Rusija nije jedini faktor koji utiče na političke prilike u regionu.
Posebno izdvaja koncept „srpskog sveta“, koji njegovi kritičari posmatraju kao političku ideju povezivanja Srba u regionu, dok zagovornici odbacuju poređenja s projektom „Velike Srbije“.
„Za srpsko političko rukovodstvo Republika Srpska ostaje važan element regionalne politike“, smatra Zentsov.
On navodi da bliske političke, infrastrukturne i ekonomske veze Srbije i Republike Srpske omogućavaju stvaranje sve povezanijeg prostora bez formalne promjene međunarodno priznatih granica.
Zentsov značajnu ulogu pripisuje i ruskom i Srpskoj pravoslavnoj crkvi, tvrdeći da se kroz dio vjerskog diskursa promoviše ideja zajedničkog pravoslavnog i slavenskog prostora koji je ugrožen od Zapada i NATO-a.
Zašto je Brčko posebno važno?
Najosjetljiviji dio njegove analize odnosi se na Brčko distrikt.
Brčko ima izuzetno važan geografski položaj jer prekida teritorijalni kontinuitet između istočnog i zapadnog dijela Republike Srpske.
Distrikt se nalazi pod suverenitetom Bosne i Hercegovine i ima poseban status, vlastite institucije lokalne samouprave i međunarodni nadzor.
Zentsov upravo Brčko vidi kao jednu od potencijalno najosjetljivijih tačaka u slučaju ozbiljne sigurnosne eskalacije.
„Među scenarijima vojne eskalacije eksperti najčešće razmatraju pokušaj srpskih snaga da probiju koridor kroz Brčko kako bi povezale istočne i zapadne teritorije“, navodi on.
Šta bi značila nova kriza u BiH?
Prema Zentsovu, eventualna ozbiljna sigurnosna kriza u Bosni i Hercegovini vrlo brzo bi mogla dobiti regionalne i evropske posljedice.
Posebno ističe činjenicu da je Hrvatska članica NATO-a, zbog čega bi ozbiljna destabilizacija u BiH mogla zahtijevati dodatni angažman Alijanse na Balkanu.
„Za Kremlj svako zaoštravanje na Balkanu znači odvlačenje pažnje i resursa Evrope i NATO-a od rusko-ukrajinskog rata“, tvrdi Zentsov.
On zbog toga zagovara snažnije preventivno djelovanje Zapada, uključujući jačanje međunarodnog sigurnosnog prisustva u najosjetljivijim područjima BiH, sankcije protiv aktera koji podrivaju poslijeratni poredak te intenzivniju saradnju evropskih sigurnosnih i obavještajnih službi u praćenju ruskih mreža utjecaja.
Njegova završna poruka jeste da političku nestabilnost u Bosni i Hercegovini ne treba posmatrati izolovano od šire evropske sigurnosne situacije.
„Balkan se ne smije ostaviti izvan fokusa. Historija Evrope više puta je pokazala da balkanske krize rijetko ostaju isključivo regionalne“, zaključuje Zentsov.
Prema njegovoj procjeni, cilj bi zato trebao biti preventivno djelovanje prije nego što Bosna i Hercegovina postane još jedno područje direktnog geopolitičkog sukobljavanja Rusije i Zapada.
